|
Kanton Graubünden (Gryzonia) leży w południowo-wschodniej części Szwajcarii. Graniczy z Włochami, Austrią i Lichtensteinem oraz kantonami St. Gallen, Glarus, Uri i Ticino (Tessin). Gryzonia jest największym kantonem Szwajcarii, jednocześnie najmniej zaludnionym. Nazywana jest „Szwajcarią w Szwajcarii”. Jest jedynym trójjęzycznym kantonem Szwajcarii. Oprócz języka niemieckiego i włoskiego, używany jest nadal jest język romansz, jeden z dialektów retoromańskich (posługuje się nim ok. 15% populacji). Stolicą kantonu jest zabytkowe miasto Chur, uważane jest za najstarsze miasto Szwajcarii (około 33 tys mieszkańców). Gryzonia to teren prawie całkowicie górski, z dolinami rzek Inn oraz Renu. Alpy w kantonie nazywane są Alpami Gryzońskimi (są to części Alp Retyckich, Lepontyjskich oraz Glarneńskich). Ich najwyższy szczyt to Piz Bernina o wysokości 4049 m n.p.m. W Gryzonii jest ponad 600 jezior i 150 dolin.
Na obszarze kantonu znajduje się część Narodowego Parku Szwajcarskiego oraz Parku Naturalnego Ela. Utworzony w 1914 r. Narodowy Park Szwajcarski był pierwszym parkiem narodowym w Alpach i środkowej Europie. Jest to jedyny park narodowy w Szwajcarii, zajmuje powierzchnię 172 km² i rozciąga się na wysokości od 1400 do 3200 m n.p.m. Na jego obszarze wyznaczono łącznie 80 km szlaków. Park Naturalny Ela swoją nazwę zawdzięcza szczytowi Piz Ela (wys. 3338 m n.p.m.) położonemu w jego centrum. Utworzono go w 2006 r. Pokrywa obszar 600 km² – ponad trzy razy większy niż Szwajcarski Park Narodowy. W Gryzonii znajduje się kilka miejsc zaklasyfikowanych jako Światowe Dziedzictwo UNESCO. Od 2008 r. należy do nich Arena Tektoniczna Sardona, obszar o powierzchni prawie 33 tys ha, na którym jest 7 szczytów o powyżej 3000 m n.p.m. (w tym Piz Sardona). Jest niezwykle cenny z geologicznego punktu widzenia, gdyż dokumentuje proces formowania się gór w wyniku zderzenia kontynentalnych płyt tektonicznych. Fenomen miejsca polega na tym, że warstwy nowsze leżą pod starszymi. Do Światowego Dziedzictwa UNESCO należy także górski krajobraz Albula/Bernina. Jej najważniejszym elementem jest 130-kilomtrowa linia Kolei Retyckiej (Rhätischen Bahn), z charakterystycznymi czerwonymi wagonami. Kursujący z Chur do Tirano „Ekspres Bernina”, jadący jedną z piękniejszych tras kolejowych na świecie, przejeżdża przez najwyżej położoną przełęcz, po której kursują pociągi – przełęcz Bernina (2253 m n.p.m.). Miejscem Światowego Dziedzictwa UNESCO w Gryzonii uznano także klasztor benedyktyński św. Jana w Münstair z przepięknymi, najbardziej znanymi szwajcarskimi malowidłami ściennymi pochodzącymi z około z VIII w. W kantonie leżą dwa najsłynniejsze kurorty górskie Szwajcarii: St. Moritz oraz Davos.
St. Moritz (w dolinie Engadin, na wysokości 1856 m n.p.m.) to jeden z najstarszych i najbardziej znanych na świecie ośrodków narciarskich. Mówi się, że panuje tu „klimat szampański”: jest szykownie i elegancko, bywają tu goście z całego świata. Klimat atmosferyczny też jest sprzyjający: jest tu ponad 320 dni słonecznych w roku. W St. Moritz dwukrotnie odbywała się olimpiada (1928 i 1948). Na zamarzniętej powierzchni jeziora St. Moritz od 1907 r. odbywają się słynne wyścigi konne (White Turf). Davos, leżące na wysokości 1560 m n.p.m., uznawane jest za najwyżej położone miasto w Europie. Kiedyś uzdrowisko dla gruźlików (sportretowane w „Czarodziejskiej Górze” T. Manna), dziś najbardziej znane z corocznych spotkań światowych liderów politycznych i przedstawicieli świata biznesu w ramach Światowego Forum Ekonomicznego (WEF). St. Moritz i Davos wraz z ośrodkami Laax, Lenzerheide, Samnaun leżącymi także w kantonie Graubunden – zaliczają się do największych ośrodków narciarskich w Szwajcarii z ponad 150 km tras zjazdowych. Ośrodki, z kilkudziesięcioma kilometrami autostrad to Arosa, Savognin, Scuol, Disentis, Sedrun. Łącznie w kantonie Graubünden jest 2200 km tras zjazdowych.
ATRKACJE LETNIE W GRAUBUNDEN
- Obszary przyrody chronionej
Na obszarze kantonu znajduje się część Narodowego Parku Szwajcarskiego – jedynego parku narodowego Szwajcarii, który ma powierzchnię 172 km² i 80 kilometrów szlaków turystycznych, a także ogromnego (obszar 600 km²) Parku Naturalnego Ela ze szczytem Piz Ela (wys. 3338 m n.p.m.).
- Arena Tektoniczna Sardona
Niezwykle cenny z geologicznego punktu widzenia obszar (pow. 33 tys ha) zaklasyfikowany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Obserwowane tu formy skalne są efektem niezwykłego procesu formowania się gór w wyniku zderzenia kontynentalnych płyt tektonicznych. Fenomen tego miejsca polega na tym, że warstwy nowsze leżą pod starszymi.
- Albula/Bernina
Górski krajobraz Albula/Bernina należy do Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jej najważniejszym elementem jest 130-kilometrowa linia Kolei Retyckiej (Rhätischen Bahn), z charakterystycznymi czerwonymi wagonami.
|